موسسه بلوچستان

بسم الله الرحمن الرحیم

فرم درخواست عضويت در موسسه بلوچستان
""""""""""""""""""""""""""""""""

 * لطفا فرم زير را پس از انتقال به محيط word فارسي، تکمیل كرده و سپس آن را به آدرس پست الكترونيكي  موسسه ارسال نماييد.                                                      movasase_balochistan@yahoo.com

************************************************************************


   نام:............... نام خانوادگي: ........................ نام پدر:......................نام مستعار :..............................

  رشته و ميزان تحصيلات:..............................  تاریخ و محل تولد: ........................... متولد:   /   /    13         

  محل سکونت فعلی:...........................جنسيت: ........... شغل: ...................   محل اشتغال:.....................

  محل سکونت قبلی:........................     سوابق فعاليت هاي فرهنگی ،ادبی، هنری:........................... ........

...............................................................................................................................................

...............................................................................................................................................

...............................................................................................................................................

...............................................................................................................................................

...............................................................................................................................................
...............................................................................................................................................

  آدرس پستي: ............................................................................................................................

  ايميل ، سایت ، وبلاگ: ...............................................................................................................

  شماره تلفن منزل، محل كار و موبايل: ............................................................................................


  تذكر: کلیه داوطلبینی که این فرم را تکمیل و به موسسه ارائه می کنند به عنوان عضو موسسه تلقی گردیده و 

  برایشان کارت عضویت ارسال می گردد و آنها نیز باید در شهر و یا روستای خود با نام موسسه به فعالیت   

  پرداخته  و عملکرد خود را به موسسه بلوچستان ارائه نمایند.

  امضای متقاضی

تاريخ:

"میهمان خاکروبه"

صبح امروز

خاکروبه ی ما

میهمان داشت

***

پای مرغِ

افتاده ی همسایه

به تاریکی آشپزخانه مان

سپیدی

دندان

نشان می داد.

                استوار "دیماه۷۸"                     

دیدار و گفتگوی نصرت اله استوار مسئول انجمن تبلیغات و انتشارات موسسه بلوچستان با استاد خدابخش نارویی(دونی نواز) و عضو موسسه بلوچستان

فردوسی در شاهنامه ، به قوم بلوچ اشاره نموده است و مردان آن قوم را در سپاه کیخسرو به شجاعت و مردانگی ستوده است .

سپاهی زگردان کوچ و بلوچ                                  سگالیده ی جنگ مانند قوچ

   که کس در جهان پشت ایشان ندید                         برهنه یک انگشت ایشان ندید

سپهدارشان بود رزم آزمای                                   کزو بود گاه و نکویی بجای

درفشی برآورد پیکر پلنگ                                 همی از درفشش بیازید چنگ

بسی آفرین کرد بر شهریار                                 بر آن شادمان گردش روزگار

نگه کرد کیخسراز پشت پیل                               رده آن سپه را زده بر دو میل

جز این نامداران لشکر دگر                                برآورده هریک به خورشید سر

پسند آمدش سخت کرد آفرین                             بر آن بخت بیدار و فرخ زمین

اپسالا دانشگاہء دیوانء من چئے دیست

University of Uppsala (Sweden)

Pluralism in Balochistan Symposium

بانک کارینا جھانی و آگنس کرن ماں سوئد اپسالاء دانشگاہء بلوچی زبانء باروا یک چار روچی دیوانے برجم داشت کہ اے دیوانا بازین بلوچ و گیر بلوچین شھزانت و دانشگاھی استادے چہ مشرکی و مگربی بلوچستانء و ایران، آمریکا، انگلیس، روس،جرمن، نیوزلند، فنلاند، ایتالیا و دگنیاء اے دگہ ھند و دمگان بھر زرت۔ اے دیوان 18 اگستء بنگیج و 21 اگستء آسر بوت و لھتے چہ بھر زوروکانی نام اے ڈول انت:

چہ پھرہ ایرانشھر دکتر موسی محمودزھی گون وتی لوگ بانوکاء، مھین برھانزھی،استاد عبدالحسین یادگاری ( شھلی بر )،استاد عباس پروین،چہ مشرکی بلوچستانء کویٹہ یونیورسٹیء دکتر عبدالرزاق صابر و پروفسر تاج، دکتر عباس علی آھنگر چہ دزآپ زاھدان، دکتر پاکزاد یوسفیان چہ دزآپ ( زاھدان )  گون وتی لوگ بانوکا،گیتی تاکی، دکتر تیم فارل چہ انگلیسء، دکتر بدل خان بلوچ چہ ایتالیا، دکتر ھوشنگ حسین بر چہ لندن، دکتر تاج محمد بریسیگ چہ سوئد بھر زرت ۔

اے دیوانانی کارپد چی انت و نپ و سوت اش پہ کئے انت ؟

  چہ درستان پیش بانک کارینا و آ کسان کہ پہ اے دیوانء برجم دارگا بھراش زرتگ سد شاباش بات ۔

پدّرانت کہ اے دیوانء گیشتریں نپ و پائدگا بلوچ راج بارت ۔ ھنچوش کہ ما درستان سرپداں کہ بلوچی زبان و دودربیدگ ماں بلوچانی وتی ھند و دمگان و پہ بلوچانی زھگان بیگانہ انت ۔ تا روچ مروچی نہ آ سرکاراں کہ بلوچ سرڈگارا پہ زور آوار جتگ، بلوچی زبانا وانین انت و نیک پہ دئمرویی و رشت و ردوما اے اجازتا دئنت ۔ تن تنا پہ یک کسانیں وھدتاکے، بلوچ مھتاج و ناشرین گجرے زیرمنت انت! پدا ھم گشان کارینا و کارینایانء ھزار شاباش بات ۔ مروچی کاریناء برکتا ماں سوئدء دانشگاء کہ یکے چہ دگنیاء دیما شتگین و گھترین ملکاں انت بلوچی زبانء باروا دیوان دارگ و گپ و تران بیت، بلے آپسوزانت کہ بلوچانی زانتکار و کواسانی جند ماھے یک ساھتے ھم پہ وتی زبانء ندر نہ کن انت ھچ، بلکین بازینے گون وتی کسانین چکان بلوچی گپ کنگا ھم میار کن انت، فارسی و دگہ گالواراش ھیل دئنت کہ چوش مہ بیت کہ آیانی چک اگر گون یک فارسیء دیم پہ دیم  بوت، بلوچی و فارسی ھور و تور مہ کنت کہ پہ آ مات و پتاں شرمے ۔ چہ اے کاران پدّر و الّم انت کہ اے مھلوک کمتری و نادانیء آماچ انت!

دلچسپین گپ اشی انت، وھدیکہ کارینا سو‎ئدی، تیم فارل انگریز، Doreen Schindler آلمانی و اے دگہ روسی زانتکار و زبان دوست بلوچیء گپ کنگا لگ اتنت،بازین گوشداروکے دپے آپ رتک انت و گون وتی کشے نندوکا گوش ماں گوش بوت انت و ھلوت اش کت و اپسوزاش وارت کہ بچار اے سوئدی و انگریزاں شؤک شؤکین بلوچی گپ کن انت بلے مئے شمے وتی جند وتی زبانا میار کنت!؟

پہ راستی وھدیکہ من بانک کارینا گون بلوچی شؤکین پچان و رخشانی شیرکنین گالوارا گپ کنگا دیست، چہ گلا بال بوتان ۔ تیم فارل انگریزا ھم ھمے پیم وھدیکہ گون کراچی گالوارا بلوچی بتلے جتی: ھر مہ بن سرمباں مہ چار، ھشتر بن دور بچار، و اے بتلء سرا بازین گپے کتی ۔ ھکیکتا وھدیکہ اے زبان و انسان دوستانی گپانا من اشکت، منی واھگ پہ وتی زبانا گیش و گیش بیان بوت و چہ یک نیمگے دلے تھا وتی جنداوں ھنچو ڈوبارات و وتارا سک بے وس و بزّگ زانت و وتی دلا گشت اوں، پرچے اے ھک پہ زور اچ من زنگ بوتگ؟ پرچے منا ھنچوش کہ اے دگہ انسانان سربلندین و شرپمندین زندگی کنگے ھک نیست؟ دگنیا ماھے سرا رؤت و لیب کنت من پہ یک دو تاکی وھدتاکے مھتاجان و پہ زور ھج اوں کن انت کہ بیا مئے شیرکنین زبانا ھیل کن، اپسوزانت ۔ 

چہ درستان بژنی گپ اشی انت کہ لھتے اچ بلوچ مھمانان کہ پہ بلوچی زبانے ھاترا لوٹائنگ بوتگ اتنت، ھبرانی تھا ھمینچو فارسی گال اش

شم و در کت کہ ھچ زانگ نہ بوت کہ اے واجھان وت زبان زانت انت و  بلوچی زبانے دیوانء باروا گپ کنگاانت۔ بلے شاباش بات بانک مھین برھانزھیء کہ دیوانے جستانی گون بلوچی پسہ دات۔

یک دگہ گپے کہ دیوانا پچ درھینت و ھژم دات، اشی ات کہ دکتر پاکزاد یوسفیان کہ وتارا دانشگاھی و دانشور لیکیت، اچ بلوچ مھلوکا جستی گپت کہ فارسی یک کارباری و وانگی و دانشگاھی زبانے، بلوچی زبانا چئے کن ات! پرچے شما اینچو تکانسرات پہ بلوچی زبانے وانینگا ؟

منی ھیالا شاباش بات مردا، باز شرین گپے بوت کہ مردکا وتی و گجرانی دلے گپ و وتواھیء مستاگ پہ بلوچ مھلوکا سر کت، شرین پیگامے ات، ھاس پہ درانڈھین بلوچان کہ تا آ کسانے کہ لوٹ انت بہ زان انت، بہ زان انت و پہ آیان کہ سرکچ نہ ورانت بلوچی زبان ھچ دردے درمان نہ انت! شیرکنین فارسی زبان انت کہ شمئے زندا وڑوڑین درشم دات و دیوانانا گون ( آرہ عزیزم ) گرم دات و شمئے چکانا ماں مھمانی دیونان دوستناک کنت و شمئے جندا سربلند!

مکسد اے نہ انت کہ فارسی بدائن زبانے یا کہ کس وتی زھگانا فارسی ھیل مہ دات، نہ ۔ ھنچو شرانت کہ یک انسانے ھر چنت زبان کہ واکی بیت ھیل بہ کنت بلے نہ پہ ھر کیمتے  و یا وتی ماتی زبانی و دودربیدگی بیگواہ و زوال کنگ بہ بیت کہ فارسی کاڈانی دپا ( آرہ عزیزم ) سک تام دار انت

با سلام

بعضی از دوستان از شهرستانهای خاش.سرباز.فنوج وسراوان در ایمیلهایی که برای ما ارسال نموده اند روش عضویت در موسسه را خواستار شده اند که باید عرض شود.

کسانی که تمایل به عضویت در موسسه بلوچستان را دارند می توانندجهت کسب اطلاعات بیشتر به ما ایمیل فرستاده و فرم مخصوص ثبت نام را دریافت کنند.  

آثاری از نقاشی با تکنیک رنگ روغن روی بوم از کارهای خانم سیما سردارزهی عضو موسسه بلوچستان شاخه چابهار (ادامه مطلب و آثار وی را در وبلاگ بچه های دریا بینید).

براتان اگن شما سی اﮮ یاﮞ چلئﮯ آ پیسری کینگاﮞ بلﮯ بنی کلانی ردا ایر تلﮯ

Bratan agan shoma siye yan chelle a pesare kenagan belle bane kollani reda eer telle.

برادران اگر شما 30 و یا چهل نفر هستید آن کینه های قبلی را کنار بگذارید و برای ایجاد موّدت و دوستی به منازل خویش رفت و آمد بکنید.

این ضرب المثل بهترین پیام هم زیستی و یگانگی و همدلی را می رساند که اگر افراد طایفه ای از نظر کمییت هر چه زیاد باشند ولی متحد نباشند به راحتی هر چه تمامتر در مقابل دشمن شکست خورده و در زندگی موفق نخواهند شد در آخر برای ایجاد اتحاد و موفقیت در زندگی توصیه و تاکید می کند که کینه های دیرینه را به باد فراموشی سپرده و به منزل خویش رفت و آمد کنند.

شه شماآزیزین براتءُ موسسه بلوچستانءِ باسکان دزبندی بیت وتی نبشتانکءَ په بلوچستانءِ

موسسه ایمیل دیم دیءَنت آیانی وتی نام(اگن بلوتنت) وبلاگءِ تها لکگ بنت.

شمئی نبشتانکانی رهچارین

 موسيقي در قوم بلوچ:

زندگي قوم بلوچ آميزه‌اي از مراسم، آيينها، عقايد و باورهايي است كه ريشه در سنتي ديرين دارند. به ندرت مراسم يا آييني مي‌توان يافت كه با موسيقي همراه نباشد. مراسم بلوچي در مجموع يا آيينهاي كيشي-مذهبي هستند و يا جشنها و اعياد را تشكيل مي‌دهند. عمده‌ترين آيينهاي كيشي-مذهبي عبارتند از: گواتي، مولود(مالد و پير پتز)، انواع زار، محفل دراويش صاحبان، مجالس ترحيم؛ و مهمترين جشنها عبارتند از: عروسي، زايمان، ختنه سوران، هامين(خرما چيني) و گندم چيني. به طور كلي اساس ملوديها بر مبناي شرايط و مراسم، به ويژه تحت مفاهيم متفاوتي تدوين شده اند. از جمله:

ليكو و زهيروك: آوازهايي هستند كه در فراق بستگان نزديك مثل پدر، مادر، برادر، خواهر، و همچنين دوست و معشوق و حتي در دوري از وطن ارايه مي‌گردند. زهيروك در بدو امر فقط به وسيله زنان، در حين كارهاي روزمره خوانده مي‌شده است. اين نحوه اجرا امروز ديگر متداول نيست. فعلاً زهيروك به وسيله خوانندگان مرد و به همراهي سرود(قيچك) اجرا مي‌شود.

كردي: مضمون متن كردي،‌ عينا ً‌مثل ليكو و زهيروك، مبين تاملات ناشي از هجران و فقران است. اين متن حاوي لهجه‌اي است كه در رودبار و منطقه بين ايرانشهر و كرمان متداول است. آواز كردي بيش از همه جا در ايرانشهر و بمپور رواج دارد.

موتك(موتق): موتك به مراسم ترحيم اختصاص دارد. محتواي متن اين آواز شامل مناقب مرحوم بوده و تالم ناشي از مرگ را بيان مي‌كند. براين اساس موتك را مي‌توان نوعي مرثيه به حساب آورد.

شعر: شعر كه در زبان بلوچي به آن شير مي‌گويند، عبارت از آوازي است كه مضمون متن آن را داستانهاي حماسي، عشقي، وقايع تاريخي و رويدادهاي اجتماعي، پند و اندرز و غيره تشكيل مي‌دهد. مشائير(شاعر) كسي است كه شير را با ساز و آواز اجرا مي‌كند. به شاعر پهلوان نيز مي‌گويند.پهلوان تركيبي است از دو كلمه پهلو و وان،پهلو كه مشتق از ريشه زبان پهلوي است، معناي شجاع، دلاور و توانا را دارا است و وان به معناي خواننده است. وانگ به بلوچي همان معناي خواندن در فارسي را مي‌دهد. بنابراين پهلوان عبارت است از خواننده يا ارايه كننده شجاعتها و دلاوري‌ها.

از جمله سروده هاي حماسي مي‌توان به مير قنبر، چاكر و گوهرام اشاره كرد. اين سروده به حكايتي مي‌پردازد كه حدود 5/4 قرن پيش در دوران حكومت همايون شاه، دومين پادشاه سلسله گوركانيان هند و حكومت شاه طهماسب اول در ايران روي داده است. پادشاه ايران سعي در بازگرداندن تاج و تخت از دست رفته سلطان هندي را دارد؛ اما محور روايت بر اساس زندگي و ماجراهاي بيوه‌زن دامدار و ثروتمندي به نام گوهر مي‌باشد كه با رد تقاضاي ازدواج مير گوهرام خان، يكي از حكام منطقه، و يك سلسله ماجراهايي كه پيش مي‌آيد، منجر به درگيري‌هاي دو طايفه رند و لاشاري به مدت سي سال مي‌گردد. بدين ترتيب شعر چاكر و گوهرام از دو قسمت تشكيل مي‌شود و هر يك از اين قسمتها پيروزي يكي از اين دو طايفه و شكست ديگري را توصيف مي‌كند. جنيدخان و دادشاه نيز از جمله شعرهاي تاريخي بلوچ به شمار مي‌آيند. در بسياري روايت‌هاي تاريخي قوم بلوچ، قهرمانان در مبارزات خود، بيش از آنكه اهدافي نظير راهزني(در بعد منفي مبارزه) يا گرايشهاي ملي(در بعد مثبت مبارزه) داشته باشند، هدف نهايي خود را به احقاق حق متمركز نموده‌اند. در مواردي نيز كه مبارزات به درگيري‌هايي با بيگانگان انجاميده است، انگيزه‌هاي اصلي متاثر از عوامل قومي و قبيله‌اي است تا احساسات ملي گرايانه.در متن اشعار نيز مضامين و باورهاي قومي جلوه‌گر هستند.

رويدادهاي اجتماعي در شعر بلوچ نيز به وقايعي اشاره دارد كه در سال هاي گذشته اتفاق افتاده است، مانند كشته شدن ميرپسندخان يا مرادخان كه حدود سي سال پيش رخ داده است. گواتي نيز مربوط به مراسمي مي شود كه به قصد رفع بيماري هاي روحي و اختلافات رواني يا بنا به اعتقاد افراد محلي، در جهت شفاي شخص جن زده و خارج ساختن روح پليد از جسم بيمار صورت مي پذيرد. معني تحت اللفظي گواتي باد است.همچنين به بيماري اطلاق مي شود كه گوات در جسم او حلول كرده باشد. رقص  يا تحركات يكنواخت جسماني در مراسم گواتي، شبيه به سماع خانقاهي دراويش مي باشد. مراسم گواتي استفاده از سازها متنااسب با ميزان پيشرفت بيماري است:

ساز (بازي ساز): ساز به بيماري تعلق مي گيرد كه خفيف ترين درجه گواتي را دارا است. در ساز فقط يك نوازنده قيچك شركت دارد. در اين مراسم زن هاي شركت كننده با آواز نوازنده قيچك را همراهي مي كنند. گواتي با اداي كلمات به فارسي، بلوچي، عربي، سواحيلي (زبان رسمي تانزانيا و كنيا و مجمع الجزاير كومور و بسياري از كشورهاي ساحلي شمال و جنوب شرقي قاره آفريقا) و هندي سعي مي كند بيمار را به وجد آورد.

كُپار (بازي كُپار): هر گاه بيماار مرحله شديدتري از درجات گواتي را دارا باشد، براي او كُپار تجويز مي شود. در كپار علاوه بر قيچك، دهل نيز شركت دارد. پس از پايان بازي كپار قهوه، ذرت برشته و حلوا بين شركت كنندگان تقسيم مي شود.ژ

ولاگ (بازي ولاگ): به اين بازي هونله نيز مي گويند. چنانچه در بازي نهايي بيمار بهبود نيابد، مرگ او حتمي است و بنابر استطاعت بيمار لازم است مرغ، گوسفند، شتر و گاو قرباني و از شركت كنندگان در مراسم پذيرايي شود. متن آوازهاي گواتي در درجه اول مدح لعل شهباز (از بزرگان متصوفه، اهل مرند آذربايجان كه به ايالت سند مهاجرت نمود) و عبدالقادر گيلاني است. علاوه بر اين الله هو، رسول الله، الله من پيكرون نيز ذكر گرفته مي شود.

در موسيقي بلوچ آوازهايي مانند نازينك در مراسم عروسي، هالو و شپتاكي در مراسم زايمان و تبريك تولد كودك كاربرد دارند. آوااز نعْت نيز كه حاوي مدح و ثناي حضرت محمد (ص)، آل او و بزرگان اسلام است، مورد استفاده قرار مي گيرد. (مسعوديه،1364 ،24-9 )

برخي نجواها موزون كه از فريادهاي ديرينه محبوس در گلوي بلوچ و نيز اقليم بري و خشك منطقه سرچشمه مي گيرد، از ساز قيچك، آهنگ محزون و دلنشيني تجلي فرافكنانه پيدا مي كند. از جمله، ساعت طلايي، پيش بندش ببند، هوا چه گرمه بيا بادنم بزن. اين آهنگ با ريتم دلنشين، به صورت دسته جمعي و به نحو سرور آفرين، همنوا با قيچك خوانده مي شود. (زورقي، 1378،-)

هويت بياني در موسيقي بلوچ:

به طور كلي با توجه به بررسي ساختاري آوازها، سروده هاي آيني و ترانه هاي قوم بلوچ، مي توان به اين نتيجه دست يافت كه موسيقي قوم بلوچ داراي هويتي ملوديك مي باشد. چنان كه پرفسور مسعوديه نيز در بررسي موسيقي بلوچستان به وجود نمونه اي از «مُد پنتاتونيك» در برخي ترانه ها اشاره نموده است. (مسعوديه، 1364، 35)همچنين براساس برسيها و آوانيسي‌هاي به عمل آمده و با توجه به ساختار توالي اصوات و بافت ملودي‌ها،بخشي از آوازها در اين موسيقي بر خلاف رديف موسيقي بر خلاف رديف موسيقي سنتي و موسيقي ساير مناطق ايران، فاقد فواصل كم و زياد است

ويژگي ريتم و ملودي در ترانه‌هاي قوم بلوچ:

ملودي ترانه‌ها داراي ويژگي‌هاي مشتركي با موسيقي ساير نواحي ايران هستند. از جمله اينكه در بسياري از ترانه‌ها، روند ملودي تابع هجا‌هاي كلام است. همچنين وجود ترجيع‌بندهايي كه در قالب فرم خاص ترانه‌ها تكرار مي‌گردند. از نظر ضرباهنگ ‌ها نيز بخشي كه به صورت آوازي اجرا مي‌گردند،داراي متر آزاد هستند،ساير ترانه‌ها در ريتم‌هاي متداول4/2 و8/6 اجرا مي‌شوند.(شرح ويژگيهاي تخصصي موسيقي بلوچ در بخش سوم مجموعه حاضر ارايه مي‌گردد.)

سازهاي رايج در قوم بلوچ:

عمده ترين سازها‌ي رايج در موسيقي بلوچستان عبارت‌اند از :سرود(قيچك)،رباب،تنبورك،نل،دونلي ودونليودهلك.

الفــ-سرود(قيچك): سرود از جمله اصلي ترين سازها‌ي سنتي موسيقي بلوچ به شمار مي‌آيد.اين ساز زهي آرشه‌اي كاسه‌اي به بزرگي كاسه‌بار و دسته‌اي كوتاه دارد. سرود معمولا دوازده سيم دارد.به آرشه سرود كمانگ مي گويندو موهاي آن از دم اسب است.سرود و كمانگ از چوب پرپنگ ساخته مي‌شوند. هنگام نوازندگي كاسه سرود بر روي زانوي چپ(در حالت نشسته)و به طور عمود قرار مي‌گيرد.

ب-رباب:رباب يا هجده تار نيز از مشهورترين سازهاي موسيقي بلوچ است كه در مناطق مركزي و جنوبي بلوچستان رواح دارد. رباب داراي دسته‌اي كوتاه و سه پرده ثابت است. اين ساز چهار سيم ملودي و چهارده سيم اليكوت دارد(كه معمولا نواخته نمي‌شوند).رباب به وسيله مضراب نواخته مي‌شود.

پ-تنبورك:سازي زهي زخخمه‌اي،فاقد پرده،داراي كاسه‌اي بزرگ و سه سيم است كه به آن سه تار مي‌گويند. تنبورك به وسيله پنجه نواخته مي‌شود. نوازنده اين ساز را تنبورگي يا چنگي مي‌خوانند.

ت-نل:نل به زبان بلوچي به معني ني است. هر دو طرف لوله نل باز و داراي چهار سوراخ صوتي در روي لوله مي‌باشد. نوازنده نل را نلي مي‌نامند.

ث-دو نلي:دو نلي عبارت از دو نل مساوي و جدا از هم است كه هر يك نمادي از نل مذكر و نل مونث مي‌باشند. نل مذكر يازده سوراخ و نل مونث هشت سوراخ صوتي دارد. نل مذكر مظيفه اجراي ملودي و نل مونث نقش واخوان را بر عهده دارد.

ج-دهلك: سازي كوبه‌اي به شكل استوانه از جنس چوب كه دهانه يك طرف آن بزرگتر از طرف ديگر مي‌باشد. در دو طرف استوانه پوست كشيده شده است كه توسط ريسمان‌هايي به طور ضربدر يامثلثي به يكديگر متصل شده اندو به وسيله آنها مي‌توان ساز را كوك كرد. هنگام نوازندگي ساز بر روي زمين قرار مي‌گيردو دست راست به دهانه بزرگتدو دست چپ به دهانه كوچكتر مي‌كوبد.

برگرفته از سایت بلوچ خان

آقای عبدالرحمن نورزهی کارگردان سینما مسئول جمعیت هنری مکران ومسئول انجمن فیلم و عکس موسسه بلوچستان می باشد وی مجرد بوده و در خانه پدری در شهرستان ایرانشهر زندگی می کند و تنها فیلم وی تنهایی نام دارد . این کارگردان جوان قصد دارد در آینده ای نزدیک فیلم "شیخ مرید و هانی" که از عشاق و دلدادگان بلوچ می باشند را جلوی دوربین ببرد، برای این عزیز و سایر دوستان آرزوی موفقیت می کنیم.

بلوچی

 ا ے  هما زمانگءِ گپ انت که روسءَُ اودءِ رهبندءِ نامءُ توار یان بیمءُ ترس ماں سرجمین دگنیاءَ جکستگ اتءُ چه آئیءِ ترسءَ بازیں سروکانی پاد درهگااتنتءُ دگه بارینے ءِ نکّانی تل چه اودءِ رهبند ساڑاهگا کپتگ اتنت – آماں آسمانءَ شروک وروکیں بالی گرابانی بتیال هم انکلابءِ حال آروکیں سهریں استال لکگااتنتءُ آیاں په وت رژنائیں بانداتی گندگ آئیگاات – هما دهرءِ بے روزگاراں چه یکے رحمان ات – رحمانءِ شپءُ روچ په همے امیتءَ گوزگااتنت که یک روچے کمیونزم مه اوگانستانءَ رواج دیگ بیت – اودءِ پوریاگر چو روسءِ وڈا راج کننتءُ رحمان وت نزّگءِ شهردار نامینگ بیت . په همے لوٹءِ پیلوکنگا هنچنائیں مردم وتی جاهءُ ، آئیءَ نزگءِ مسیتءِ پیژامام هں نه بکشت . برے آئیءِ کلاگءِ گرگا اتءُ برے نمازءُ روچگانی سرا ملائی تنزءُ تیرکت، اوگانستاں ءِ سرکار ملایانی دستءَات گوں گونڈیں ملاءِ اشارهے ءَ رحمانءِ مُچ بندگ بیت انت – بلے آهاں رحمانءِ پت ئیگی اے در گزرکت . همے جهکءَ بوستاں وهد گوزگاات . یک روچی رحماں نادراه بیت – دو سے روچءِ تها ا ے نادراهیءَ کونڈاں ایرآرت- رحمانءَ ماشینے گپت ءُ وتی باورءِ ردا ماں ملکءِ نادراه جاهءَ وت ئے پٹاسگءَ رند درّائنت:

واجه تئی گٹگءَ ڈوکی هست انت.

پیش چه آئی که رحماں ماں دلءَ ملایاں ایر بجنت ءُ دکتراں بساڑائیت ، دکترءَ دیم ترا گوشت:"پهل کں ، مئے گورا پر ے نادراهیءَ دواءُ دزگاه نیست انت.

دکترانی شئورءِ ردا رحمان زنڈتریں نادراه جاهےءِ شوهازءَ سوار بیتءُ دیم په دگه ملکی ءَ رهادگ گپت. اودان هں بے وسیلهے ءِ سوبءَ بیچارگین رحمانءِ درد درمان نه بیت انت - همﮯ ﮈولا آ په بﮯ سوبی نزگ چهر کنگا مجبور بوت – مال نزگءَ میگءِ کماشیﮞ نمازیان آتکءَ آئیءَ شئور دات که آ نماز بکنت ءُ چه کُران پاک ءَ چار آیت تلاوت بکنت – بلکیﮞ همی برکت ءَ هداءَ رهم کت.

رحمانءَ دلءَ پگر کت "منی گوستگیﮟ لیکهءُ باورءُ منی درد نه وارت ، شرتر همیش انت ، اﮮ کماشانی هبراﮞ بگراﮞ ، بلکیﮞ همی برکت چه درداﮞ نجات برسیت"

آدومی روچءَ بامگواهءَ مسیتءَ هازر بیت – وهدے ملاءُ نمازیاﮞ دیت گدا وتی دلان شگر لوڻگا لگت انت که رحماﮞ هداءِ راهءَ آوُرتگ – رحمانءَ ای پهکیﮞ روچ ماﮞ مسیت ءَ هداءَ ذگرءُ منت ءَ گوازینیت، شپءَ وتی لوگءَ چهرے کت – نوﮞ درداﮞ رحمانءِ جان واب ترینتگ ات شپ ءِ وهدیءَ رحماﮞ یک اسپیت ریش کماشےءَ چه وابءَ پاد کت ءُ لهم لهمءَ گوشتی " ای اوستانستان انت ، ادان نی لیکه درد وارت نے که ایمان!!!"

دومی روچ ءَ رحمان ءِ پت آئیءَ په نمازءَ پادکنگءِ واستا آئیءِ کوڻیءَ پترت ، گندیت چه سد رگءَ یک رگے هم نه جنت ، ارسی دراتک انت ءُ دلءَ گوشتی:

" شگر الله! منی چک چه موتءَ پیش توبه کار بیت."

تنها گرسنگان می‌فهمند

ساده بودم، تو نبودی، باران بود؛           اثری از سيد علی صالحی

دارد يک صدايی می‌آيد
دور است اين صدا و من انگار
دارم آواز کسی را می‌شنوم.
عجيب است
چه طورِ دل‌انگيزی دارد اين انتهای غريب!
گوش کن ببين
تو واژه‌ی روشنی نمی‌بينی
حرفِ بخصوصی نمی‌فهمی
معنی آسانِ بوسه‌ای نمی‌شنوی!

فقط می‌بينی که باد می‌آيد
می‌فهمی که چيزی هست
می‌شنوی انگار آواز کسی می‌آيد.

خوابگردِ يک صبح زود
زود و خيس و خزانی
يک خيال قشنگ، و رَدِ رويايی دور
دور از هر چه تو ديده‌ای
دور از هر چه تو خواهی شنيد
دور از هر چه فاصله، از هر چه فهميدن ...

به همين زودی نااميد شدی
و شب آمد و آسمان خلاص ...!؟
پس آن همه آواز عجيبِ آينه‌بين چه می‌شود؟
احوالِ اينجا نبودنِ ما ...!؟

هيس ...!
بيا ببين چه ماهِ درشت و گلگونی
در اين پياله‌ی می می‌تابد.
پس من از کجا آمده‌ام
که اين همه کلمه
دور و بَرِ ديدگانِ بارانی‌ام قدم می‌زنند
نفس می‌کشند، زندگی می‌کنند
و فقط راهِ دور خانه‌ی مرا بلدند؟!

بی‌فايده است
بايد بروم.
برهنه‌ی بی سنجاق،
برهنه‌ی بی آسمان حتی،
بی ماه، بی مداد وُ
دلی که "مولوی" می‌داند،
که راز، که رويا
که "ری‌را"ی من می‌داند،
و بعد ... از هر اتفاقِ نيفتاده‌ای ... می‌فهمم
ملايکی از نواحی نور
به خوابِ من و آسمان و آينه می‌آيند،
و ما بخشوده می‌شويم!
بخشوده می‌شويم از هر چه همين حدود،
از هر چه بود،
از هر چه هست،
يا هر چه خستگی ... که سنگ، که سياهی،
که نان و سکوت!
خدايا ... می‌خواهم بميرم و نبينم اين چلچله
در خوابِ دی‌ماهِ بی‌دليل مرده است،
بميرم و نشنوم اين کودکانِ هق‌هق‌پوشِ بی‌پدر
در گريه ... به خوابِ سنگ!
بميرم و نفهمم
که کی صبح خواهد شد و باز شب است وُ
باز بسيارانِ من
با دلِ شکسته به خانه برمی‌گردند!
منظور من از دعای ستاره، همين است
مردمانم از اندوهِ نان و چراغ و کوچه می‌گويند،
می‌گويند کاری از من وُ
اين کلماتِ کوچکِ زبان‌بسته برنمی‌آيد.
می‌گويند هر واژه فقط
سهمی گِره‌خورده در خوابِ خستگی‌ست.

خسته‌ايم و خواب می‌بينيم،
خواب کسی از دوردست دريا و گريه‌های بلند:
که ما بخشوده می‌شويم
بخشوده می‌شويم از هر چه هست
يا هر چه که خستگی ...، که سنگ، که سياهی،
که نان و سکوت!
پس ای زنِ از مادرم آمده، "ری‌را"!
...
گريه که فرصت نمی‌دهد ...!

همبراه به همبراه میاریگ انت ، چادرءِ پولنگ زوالیگ انت.

Hambrah pa hambrah mayarigent chadere poleng zavaligent

ترجمه فارسی: دوست نسبت به دوست همواره متعهد احوال همدیگرند، هرگونه کوتاهی نسبت به او مثل لکه ننگی بر دامنش می ماند.

این ضرب المثل بهترین اندیشه رفیق دوستی و یاوری را روشن می کند اگر 2نفر هم عهد و یا همسفر شدند باید تا آخرین توان ممکن هوای همدیگر را داشته باشند تا خدای ناکرده گزندی و ضربه ای به رفیق و هم عهد و هم سفر او پیش نیاید . اگر به هر نحوی چنین کاری و یا کوتاهی بوقوع پیوست لکه ننگی بر دامن او خواهد ماند و آنرا یگ گناه بزرگی و نابخشودنی و بد یمن تلقی میکند.

دل منی  لوٹ  ات  کسھے  بیاران

دل منی  لوٹ  ات  کسھے  بیاران

پہ شما  دوست  و  دلجمین یاران

ھچ مبو ھیران چہ دگنیاے کاران

صبر کتگ تو  سیمسر  و   سالان

''''''''''''''''''''''''''''''''

حالے آتکگ  چہ  استونے   گرندا

درپشناکین استارے سستگ پہ رندا

شادھی روچے آتکگ پہ گوش و کندا

ازگار و سرسبزین  بلوچستانے  رندا

سرباز، نسکنت  و اشارے  پد رندا

چہ پھرہ، چھبار و مشکہ بگر تاں سندا

کربان بباتان من پہ نوھانے بچکندا

'''''''''''''''''''''''''''''''''''

سک زانان کہ شما چہ گلا شادان ات

وھد و مدام چہ کندگا بے سار ات

چہ شما لوثان کے اے وڑا بات ات

شکرا چہ اللہ ے   قدرتان   دار ات

'''''''''''''''''''''''''''''''''

دل منی لوٹیت کسھے بیاران

پہ شما دوست و دلجمین یاران

من مدام وتی بابلے رھچاران

صباہ تاں حد بیگاھا چمچاران

وش کد و بالادین نوھانا بچاران

''''''''''''''''''''''''''''''''''

سدگنج مرچی چہ گلا بال انت

پہ اے داتگین بچ و کسان سالین

گل ھاتون  چہ   کندگا  بار  انت

کے پلے ماں لوگی آتکگ ڈولداوین

شاری گوشیت:

مدام سرسبز و شادان باتے

گون وتی ڈیل و بالاد سلامت باتے

''''''''''''''''''''''''''''''''''''

پری ناز روچے سد برا رہ چار این

کدی اے پلا و گلابا ماں دلا بدارین

چہ کراچی بگر تان سرباز، نسکنت و آشارا

لوگانی تھا کپتگ شور و شارا

ندر ببان من بی بی گوشیت ھین ودمانا

ھیرات پر تو واجہ گوشیت بار بارا

ماتی چہ گلا چوش کہ گلزارا

ماھکان کولیگ انت دم پہ سارا

'''''''''''''''''''''''''''''''''

ھر روچ و دمان شاد و کندان باتے

چہ ‏‏غم و اندوھان در امان باتے

سرسبز و منیران باتے           گون بچا

زندے مرادان گون ھمراہ باتے

دادے وشوکین ھدا داتے

باھیان  سربازی

عبدوک کزوری

بلوچستانا من وتی دوست داران

دوست داران من دوست داران

بلوچستانا من وتی دوست داران

دوست داران  دوست داران

راجا من وتی دوست داران

گون ارسانی ترمپ نام تئے لکتگ

دوست داران من ترا دوست داران

بلوچستانا من وتی دوست داران

کنان ات آبات و وت واجه بلوچستان

دوست داران من ترا دوست داران

گندان وابا من هر شپ بلوچستان

دوست داران من ترا دوست داران

گون ارسانی ترمپ نام تئی لکتگ

بلوچ راجا من وتی دوست داران

در ملکیئے زند بلی سرجم نه انت

راج سلامت ببیت منا هچ گم نه انت

دوست داران من دوست داران

بلوچستانا من وتی دوست داران

تعدادی ضرب المثل  که به زبان بلوچی و با تلفظ بلوچی و فونت انگلیسی و ترجمه و توضیح فارسی نگاشته شده است و زحمت نگاشتن آنها را آقای رسولبخش کشاورز یکی از فعالان فرهنگ بلوچستان و عضو اصلی موسسه بلوچستان کشیده است از نظرتان می گذرد. امید است با نظرات سازنده  شما بتوانیم خدمات ارزنده ای به ملت بلوچ و ایرانی بنمائیم.(فعلا یکی از این ضرب المثلها را در زیر می خوانید)

" میار چه تیلگان آزیز ترانت".

Mayar cha tilagan aziz terent       

            امانت از دوچشم عزیز تر است.

در فرهنگ قوم بلوچ واژه میار و ارزش فرهنگی آن برابر است با شرف و ناموس او. با ارزشترین و پر مباهات ترین کار نزد بلوچ با اصطلاح محلی "میار جلی" است ، یعنی امانتداری ، این ضرب المثل برگرفته از اندیشه و عادت پسندیده قوم بلوچ می باشد . امانت خواه شیء باشد یا شخص ولی بیشتر به اشخاص اطلاق می گردد.اگر شخصی به هر بهانه ای مرتکب جرم و خیانتی شده باشد برای رهایی از گزند و انتقام دشمن خویش نزد سردار بزرگ طایفه توانا و سلحشور پناهنده می شود . پناه دهنده و با وساطت و پادر میانی سران طوایف دیگر اقدام به رفع مشکل پیش آمده می نماید . اگر مرتکب قتلی شده باشد اقدام به پرداخت غرامت و خون بها خواهد نمود . اگر خدای ناکرده به هیچ عنوان مشکل قابل حل نباشد، بزرگ و سردار آن طایفه برای حفظ جان ،مال و ناموس پناهنده کوتاهی و دریغ نخواهد کرد.

بلکه جان و مال خویش را در طبق اخلاص گذاشته برای حفظ آبرو و حیثیت خویش و ارج نهادن به این امر مهم فرهنگی و با ارزش اقدام خواهد نمود.

"چمان تئی"                                              

کُت منارا توار چمّان تئی

بُرته زردِ کرار چمان تئی

تئی توسیپءَ من ای دولا کنان

لنت بینگ ، بهار چمان تئی

زردِ پهکا شموشته اچ مارا

ءُ کتگ مئی ودار چمان تئی

هو! شرابِ طلب نه بیت مارا

کرته مارا خمار چمان تئی

زلپ چو تهارءُ لنجین شپ

سهر چکین بامسار چمان تئی

مئی ورینان تو چونیا بخش ئی

کت وسیم ءَ را گار چمان تئی

وسیم صادق                            

اولین شب شعر استانی

با عنوان "فرهنگ و معلم" در ایرانشهر برگزار شد.

این شب شعر که برگزار کننده آن موسسه بلوچستان و دبیر آن استاد کریم آرمون بود در روز معلم یعنی دوازدهم اردیبهشت ماه 85 در مجتمع فرهنگی هنری ارشاد و با حضور شاعران سراسر استان سیستان و بلوچستان برگزار گردید.

شب شعر با تلاوت آیاتی از قرآن کریم شروع شد و بعد از آن اساتیدی چون استاد داوری ،دکتر محمودزهی و ...در مورد زبان و شعر بلوچی و فارسی سخنانی ایراد نمودند و پس از آن برنامه را شاعران در دست گرفته و با مجری گری استاد ایران نژاد به ترتیب سرودهای خود را قرائت نمودند در زیر بعد از نام و نام خانوادگی هر شاعر یک بیت شعر از وی را از نظرتان می گذرانیم.

*حمیدرضا گرامی از زابل

کسی از دور می آید به روی دار آهسته

و با چشمی که بود از غربتی سرشار آهسته

*حسن اربابی از فنوج

هی نگو عذابمان نمی کند غرق اضطرابمان نمی کند 

آشیان مرغ حسرتیم کودکی خرابمان نمیکند

" و یک شعر بلوچی"

*قادربخش آبسالان از ایرانشهر

پرتو شمع معلم در جهان زندگی برین سازد فضائل بوستان زندگی

زندگی گر تن بود حقا معلم جان اوست

"م ءَ دگنیایا گلستانین

معلم پلءُ ریهانین"

*رسولبخش بلوچی از ایرانشهر

چه خوب و مهربانی ای معلم       مقدس در جهانی ای معلم

چه رنجها و مشقتها کشیدی       تو ماه مهربانی ای معلم

*دلدار از چابهار

آپ په سرءِ سودایی هن یات مکن ما رءَ

زانان که گلین شیرین پرهات نکن ما رءَ

* مختار حقیقت از زاهدان

ای سمبل زیبای صبر بردباری  از تو نهال علم و دانش آبیاری

زیبا ترین شعر و ترانه ای        ای معلم نام و نشانت جاودانه

*محمد نور طاهری از سراوان

خام بودم آمدم با صحبت نرم شما           پخته شد اندیشه ام در محفل گرم شما

چون توان گفتن سخن در جمع ماه و اختران     بیم آن دارم که گرم مایه شرم شما

*مرضیه رخشان نیا از زابل

با ید صدای آمدنت را       در گلوی تشنه باد بشویم

و همه حروفها را معطر از عطر فردا کنم

*عبدالحکیم ملازهی(کوبچی) از لاشار

معلم دانشءِ میهـ انت         تَرَ کیءِ گلءٌ بیهـ انت

مدیرءِ روچ مبارک بات

*نصیر برهانزهی از ایرانشهر

هما هورءُ هرّگ هما گوات بین         هما کوهی آپریچ ءٌ سندات بین

*غلام حیدر قبا (کزوری) از ایرانشهر

 بتل بنا باز تل یا تل بتل بیتگ!

*افغان پور از زابل

همیشه تلخ کام من در این غروب لعنتی

بیا و دل ز من مکن در این غروب لعنتی

*سمانه شهرکی از سراوان

من راهیم پی سرنوشت

دارند صدایم می کنند گویا نگاهم می کنند،شاید ...

*نصراله کٌرد (سنگان)از خاش

سلام من به آن خاش و به تفتان و به سنگانش

"معلم جان من قربان نامت  معلم..."

*ملکزاده از سراوان

وطن ای سرزمین مهر و آباد          کویرت سبز و خرم پر چمن باد

"آخرین باری که رفتی یادت هست      آخرین خنده تلخ دم در یادت هست"

{دراین قسمت آقای گل محمد بامری نماینده مردم شهرستان ایرانشهر و سرباز در مجلس شورای اسلامی با سخنانی از هنرمندان و شاعران استان حاضر در جلسه تقدیر و تشکر نموده و در پیشروی زبان بلوچی و چاپ مجلات و

نشریات به زبان بلوچی تاکید کردند}.

*حمید ملکزاده از سراوان

سکوتم بغض یک فریاد باد

بریزان در گلویم داد ای باد

*ایوب ایران نژاد از سرباز(گوینده رادیو بلوچی)

"گفته هایی در مورد روز معلم به زبان بلوچی سلیس"

*نبی حسین زهی از سرباز

؟

*عبدالواحد ملایی از ایرانشهر

گل بدن گل بهار پیداکین

آ  منی وش توار پیداکین

*استاد ایران نژاد(مجری شب شعر)

مجن تو آس دلا ما پکیرانی

نهین دلی کلاتی دلءِ امیرانی

و در نهایت جوایز و هدایایی به معلمان نمونه شاعران و هنرمندان اهدا گردید.

"لازم به یادآوریست در این شب شعر بجز هنرمندان .شاعران و معلمان. مسئولین تراز اول شهرستان نیز حضور داشتند که می توان از: گل محمد بامری نماینده مردم در مجلس.خانم زینب خسروی ریاست شورای اسلامی شهر.نارویی فرماندار شهرستان.اربابی ریاست آموزش و پرورش.عبدالروف ملازهی ریاست بنیاد ایرانشناسی واحد بلوچستان.عبدالرحمن دامنی نائب رئیس شورای اسلامی شهر و شهرستان و مشاور فرماندار. محمد صدیق پردال معاونت اداری مالی آموزش و پرورش.اعضای شورای اسلامی شهر .و....

 .... نام برد.